Pas katër vitesh kërkimesh të thella në Arkivat e Vatikanit, Nusha Zhuba, një studiues e pasionuar për historinë shqiptare, ka bërë një zbulim të rëndësishëm që ndihmon në ndriçimin e treqind viteve të historisë shqiptare (1638–1914). Ajo ishte e pranishme në emisionin “ABC e Mëngjesit” për të ndarë informacionin mbi librin e saj të ri, “Nga Zadrima për dioqezën e Sapës”, ku paraqet materiale origjinale dhe të pabotuara më parë nga Propaganda Fide, të shkruara në shqip dhe italisht. Këto dokumente lidhen me Dioqezën e Sapës, një territor që përfshin qytetet e njohura si Shkodra, Lezha, Puka dhe Tropoja.
Korpusi i dokumenteve përfshin 11 relacionesh origjinale, të cilat ofrojnë të dhëna të vlefshme dhe shpesh të harruara për jetën dhe kulturën e shqiptarëve në shekuj. Emra të njohur si Frang Bardhi, Leonardo de Martino dhe Gjergj Koleci shfaqen në këto materiale, duke ofruar statistika të detajuara, përshkrime të fshatrave që nuk ekzistojnë më, si dhe informacione mbi zakonet, traditat dhe strukturat sociale të komuniteteve shqiptare.
Fshatra si Iballa, Mërturi, Arësi, Berisha, Koman, Kabash dhe shumë të tjerë, rikthehen në kujtesë përmes fjalëve të atyre që i përjetuan dhe i dokumentuan me ndjeshmëri historike. Një nga pyetjet kryesore që ka udhëhequr kërkimet e Zhubës ka qenë origjina e familjes së Dukagjinëve, e cila është një nga temat që ndihmon në kuptimin më të thellë të historisë së kësaj zone.
Mendim personal
Zbulimet e reja në Arkivin e Vatikanit ofrojnë një mundësi të shkëlqyer për të thelluar njohuritë tona mbi historinë shqiptare
