Pikat kryesore
- Ato reformohen me punë të ngadaltë brenda strukturave që ekzistojnë, me argumente që ngjizen, jetësohen dhe paguhen me kohë.
- Kjo nuk është teori; është historia e gjithë vendeve të rajonit që kanë ecur drejt institucioneve më të mira.
- Përparimi i Bullgarisë në luftën kundër korrupsionit erdhi pas një dekade presioni nga prokurorë e zyrtarë që zgjodhën të mos largoheshin.
Demokracitë e reja nuk reformohen me deklarata. Ato reformohen me punë të ngadaltë brenda strukturave që ekzistojnë, me argumente që ngjizen, jetësohen dhe paguhen me kohë. Kjo nuk është teori; është historia e gjithë vendeve të rajonit që kanë ecur drejt institucioneve më të mira. Përparimi i Bullgarisë në luftën kundër korrupsionit erdhi pas një dekade presioni nga prokurorë e zyrtarë që zgjodhën të mos largoheshin. Drejtësia në Rumani u reformua jo nga ata që ikën nga sistemi, por nga ata që pranuan ta luftojnë sistemin nga brenda, edhe kur kjo do të thoshte vite në margjina të pushtetit. Modeli ballkanik i ndryshimit institucional është një: ai që rri brenda dhe paguan kostot, fiton të drejtën të kërkojë ndryshim. Ai që largohet me derë të hapur, fiton vetëm një mikrofon. Ky është konteksti i nevojshëm për të kuptuar çfarë po ndodh me Elisa Spiropalin, dhe pse teksti i saj në Facebook, ndonëse i shkruar mirë, nuk është ajo që pretendon të jetë. Spiropali ka qenë ministre. Ka qenë kryetare e Kuvendit. Ka qenë për tre vite në një trajektore rritëse të dukshme brenda Partisë Socialiste, deri në pikën që në qarqet e Tiranës flitej hapur për perspektivën e saj si kryeministre e ardhshme. Ky është një biografi që ngre një pyetje të vetme, që teksti i saj refuzon ta prekë: nëse partia ka problemin që ajo sot e përshkruan, problem strukturor, kulturor, sistemik, pse ajo nuk e ngriti atë kur kishte mikrofonin, mandatin dhe pozicionin për ta bërë? Pyetja nuk është retorike. Është diagnostike. Sepse përgjigja përcakton nëse teksti i Spiropalit është akt parimi apo akt kalkulimi. Dhe përgjigja është e qartë. Argumenti qendror i tekstit është ndërtuar rreth një diagnoze: ajo që Spiropali e quan një model “drejtorokracie”, ku struktura burokratike dhe pushteti administrativ marrin vendin e përfaqësimit politik. Vetë diagnoza ka histori. Sociologët dhe politologët e rajonit e kanë identifikuar prej kohësh mbizotërimin e administratës mbi politikën, kontrollin vertikal të strukturave, zhdukjen e debatit të brendshëm. Këto janë tema reale, të punuara nga njerëz që ia kanë kushtuar karrierën të kuptuarit të tyre. Pikërisht këtu fillon problemi me tekstin e Spiropalit. Ajo nuk po kontribuon në këtë diskutim; po e parazitarizon. Po merr vegla analitike që janë ndërtuar nga të tjerë, për qëllime të tjera, dhe po i përdor për të mbuluar një humbje personale. Diagnoza e drejtorokracisë nuk është mendim që ajo e ka ndjekur, e ka argumentuar, e ka mbrojtur publikisht para sot. Është një kornizë që ajo e ka gjetur tani, kur i është dashur. Ky nuk është kontribut intelektual; është huazim oportunist.
